۞ امام علی (ع) می فرماید:
هر کس از خود بدگویی و انتقاد کند٬خود را اصلاح کرده و هر کس خودستایی نماید٬ پس به تحقیق خویش را تباه نموده است.

  • شناسه : 273536
  • ۱۰ مهر ۱۳۹۸ - ۹:۴۲
اهدافی که ارتباطی با منافع ملی ندارند
اهدافی که ارتباطی با منافع ملی ندارند

اهدافی که ارتباطی با منافع ملی ندارند

یکی از مباحثی که گاه مورد بحث و مناقشه قرار می‌گیرد، نسبت منافع ملی با رسالت‌های انقلاب اسلامی در عرصه بین‌الملل است که گاه در برخی اظهارات رویکرد اسلامی نظام در سیاست خارجی در تزاحم با منافع ملی دانسته می‌شود.

 به گزارش سپاس ؛ جمهوری اسلامی ایران نظامی برآمده از اندیشه اسلام سیاسی و آموزه‌های فقه شیعی است که اصول حکمرانی آن نیز با توجه به همین دو طراحی شده است. یکی از مباحثی که گاه مورد بحث و مناقشه قرار می‌گیرد، نسبت منافع ملی با رسالت‌های انقلاب اسلامی در عرصه بین‌الملل است. به دلیل عدم درک صحیح از این موضوع، برخی تصور می‌کنند که مسئولیت‌های فراملی جمهوری اسلامی با منافع ملی در تضاد بوده و در یک راستا قرار نمی‌گیرند؛ بر این اساس گاه در برخی اظهارات و یا نوشته‌های پراکنده، رویکرد اسلامی نظام در سیاست خارجی در تزاحم با منافع ملی دانسته شده و به‌طور مستقیم و غیرمستقیم مورد انتقاد قرار می‌گیرد.

نوشتار حاضر سعی دارد با نگاه دقیق‌تری به این مسئله پرداخته و برخی ابهامات را برطرف سازد.

در ابتدا باید دید که منافع ملی چه هستند و بر چه مبنایی مشخص می‌شوند. با وجود تعاریف گوناگون از منافع ملی، اغلب این اتفاق نظر وجود دارد که منافع ملی یک کشور در عرصه بین‌الملل، مجموعه‌ای از منافع هستند که دولت آن کشور به نمایندگی از ملت خود دنبال کرده و سعی در تحقق آن‌ها دارد.

روشن است که منافع ملی یک کشور لزوماً به معنای مجموعه منافع تک‌تک اعضای جامعه نیست؛ آنچه منافع ملی را مشخص می‌کند، نوع نظام سیاسی و نیز فرهنگ و ارزش‌های جامعه است. بنابراین می‌توان گفت که منافع ملی جمهوری اسلامی ایران هم از یک‌سو با نوع نظام سیاسی مبتنی بر اسلام و از سوی دیگر با توجه فرهنگ و ارزش‌های جامعه مشخص می‌شود. البته نوع نظام سیاسی نیز برآمده از فرهنگ و ارزش‌های جامعه است؛ در حقیقت این دایدئولوژی

و در ماهیت با یکدیگر پیوند دارند و نمی‌توان آن‌ها را مستقل از یکدیگر در نظر گرفت. ضمن آن که در نظریات متاخر اساسا تعریف جدیدی از منافع ملی ارائه می شود و با رویکردی انسانی به جوامع، بر منافع متقابل ملت ها به عنوان اعضای جامعه بشری تاکید می‌گردد که این نگاه نزدیک به نگاه امت گرایانه اسلامی است.

پس از آن که منظور از منافع ملی روشن شد، جای طرح این سؤال است که تا چه میزان می‌توان منافع ملی و منافع فراملی را از هم تفکیک کرد و قائل شدن به این دوگانگی تا چه حد درست است. قبل از هر چیز باید گفت که اساساً در نظریات روابط بین‌الملل، عبارت «منافع فراملی» به چشم نمی‌خورد و به نظر می‌رسد کسانی که این عبارت را به کار برده‌اند، در این حوزه مطالعه چندانی نداشته‌اند.

در سطور پیشین به مفهوم منافع ملی پرداخته شد، اما منافع فراملی عبارتی مبهم است؛ منافع ملی در سایه یک نظام سیاسی و اجتماعی تحقق پیدا می‌کند اما مشخص نیست که منافع فراملی به کجا تعلق دارند. اگر منظور از این عبارت، آن دسته از منافع ملی است که در بیرون از مرزها دنبال می‌شود، باید گفت که این خود بخشی از تعریف منافع ملی است.

در غیر این صورت مشخص نیست که به چه منافعی فراملی گفته می‌شود. در نتیجه می‌توان گفت آنچه اصالتاً وجود دارد، منافع ملی است و چیزی به اسم منافع فراملی نه اعتبار علمی دارد و نه امکان تحقق عینی. البته ممکن است کسانی که این عبارت را نادانسته به کار برده‌اند، بیشتر خواسته‌اند اعتراضی به اقدامات دیپلماتیک و مستشاری جمهوری اسلامی در عرصه بین‌الملل داشته باشند و با ایدئولوژیک خواندن فعالیت‌های جمهوری اسلامی در ورای مرزها، این گونه القا کنند که نظام سیاسی ایران نسبت به منافع ملی بی‌توجه بوده و تنها اهدافی نامرئی را دنبال می‌کند؛ اهدافی که ارتباطی با منافع ملی ندارند و یا حتی آن را به خطر می‌اندازند. در ادامه به این موضوع پرداخته خواهد شد.

کلمه دیگری که در ارتباط با نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران از سوی منتقدان و مخالفان، زیاد به کار گرفته می‌شود، کلمه «ایدئولوژی» است. بر این اساس، صفت ایدئولوژیک به صورت نادرست و سطحی، مترادف با کلمات دینی، ارزشی و یا حتی موهومی به کار می‌رود. در باور این دسته از افراد، نظام سیاسی ایران بیش از آن که به دنبال منافع ملی باشد، به دنبال منافع ایدئولوژیک است و تحقق اهدافی آرمانی که در ناکجاآباد قرار دارند و هرگز دست‌یافتنی نیستند. در این رابطه باید به چند نکته توجه کرد؛ اول آن که تقلیل معنای ایدئولوژی به کلمات ذکرشده کاری غیرعلمی و غیردقیق است. کلماتی همچون اندیشه یا نظریه، معنای ساده‌تر و در عین ‌حال دقیق‌تری از ایدئولوژی را منتقل می‌کنند. شکل‌گیری هر ایدئولوژی چند مرحله دارد که مرحله آغازین آن از وجود ایده است.

در مرحله دوم ایده به مفهوم تبدیل می‌شود؛ پس از آن در مرحله سوم، برای مفهوم به دست آمده، مصداق یابی انجام می‌شود که وجهی از کنش را نیز به همراه دارد. کنشی که در مرحله سوم صورت می‌گیرد، در مرحله چهارم جریان فکری را به وجود می‌آورد. این جریان در صورتی که با موفقیت پیش رود، در مرحله پنجم به گفتمان سازی رسیده و در نهایت در مرحله پایانی منجر به شکل‌گیری نظریه یا ایدئولوژی می‌گردد.

بنابراین منافع ایدئولوژیک منافعی نیستند که صرفاً به خاطر پافشاری بر ارزش‌های نامرئی و موهومی دنبال شوند؛ بلکه منافعی هستند که از دل یک اندیشه سیاسی معین برآمده‌اند.(۳) و اگر به طور کلی نظام های سیاسی دینی با صفت ایدئولوژیک مشخص می‌شوند، بدین خاطر است که حاوی مجموعه منسجمی از مبانی نظری و اصول بنیادین هستند. به این ترتیب نه فقط نظام های سیاسی دینی بلکه تمام نظام‌های سیاسی که برآمده از نوعی اندیشه سیاسی باشند، نظام‌هایی ایدئولوژیک هستند و منافعی را هم که دنبال می‌کنند، می‌توان منافع ایدئولوژیک دانست.

غلام اسماعیلی دلواری

انتهای پیام/

برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*